Canonlo

Stegeman, Harry

Beleidsmaker, wetenschapper, auteur en redacteur

Leraar en sportleider
Harry Stegeman (geboren op 12 november 1946 in Lochem) behaalde in 1967 na een studie aan de Groningse ALO op 20-jarige leeftijd de akte MO P. Na een jaar militaire dienst was hij van 1968 tot 1974 achtereenvolgens leraar lichamelijke opvoeding aan de Lagere en Middelbare Technische School in Gouda en aan de RK Mavo St. Willibrord en de Hogere Landbouwschool in Utrecht. Daarnaast was hij enige jaren sportleider aan de Rijksuniversiteit Utrecht.

Wetenschappelijk medewerker en opleider
In 1968 startte Stegeman met de studie Pedagogiek aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Hij rondde deze studie (afstudeerrichting Schoolpedagogiek) in 1973 af.
In datzelfde jaar volgde een aanstelling tot wetenschappelijk medewerker aan de zojuist gestarte Interfaculteit Lichamelijke Opvoeding van de Vrije Universiteit te Amsterdam. Samen met collega Bart Crum ontwikkelde hij de afstudeerrichting Didactiek van het bewegingsonderwijs

Didactiek van het bewegingsonderwijs

De sectie Didactiek van het bewegingsonderwijs heeft vanaf het midden van de zeventiger jaren zowel door het publicistisch werk van haar medewerkers (vaste staf en tijdelijke projectmedewerkers) als door haar afgestudeerden (die bijvoorbeeld als academiedocent of SLO-medewerker gingen functioneren) een herkenbare invloed uitgeoefend op ontwikkelingen binnen de lichamelijke opvoeding en het sportopleidingswerk.
. Het onderzoek van Stegeman was vooral gericht op vakwerkplanontwikkeling en planningsgedrag van leerkrachten bewegingsonderwijs.
Halverwege de jaren tachtig combineerde hij zijn baan aan de VU met die van lerarenopleider aan de ALO Groningen.

Beleidsmedewerker, manager en hoofdredacteur
Harry Stegeman verliet de Vrije Universiteit in 1986. Na een korte periode als beleidsmedewerker op het ministerie van Onderwijs te hebben gewerkt - hij bereidde daar onder meer de reactie van minister Deetman op het zgn. ACHODLO-rapport over de herstructurering van de lerarenopleiding LO voor - was hij als hoofd van de Dienst Lichamelijke Vorming en Sport gedurende een drietal jaren verantwoordelijk voor de studentensport aan de Rijksuniversiteit Utrecht.

In 1989 trad hij in dienst van de KVLO als hoofdredacteur van het vakblad Lichamelijke Opvoeding. Hij volgde in dat kader de opleiding Journalistiek voor academici aan de School voor de Journalistiek in Utrecht (1990-1991).
Daarnaast was hij bij de KVLO onderwijskundig beleidsmedewerker. In die hoedanigheid stond hij mede aan de wieg van bepalende ontwikkelingen die zich in het laatste decennium van de vorige en de huidige eeuw voordeden

bepalende ontwikkelingen die zich in het laatste decennium van de vorige en de huidige eeuw voordeden

Denk aan de vaststelling van kerndoelen en eindtermen, de start van lichamelijke opvoeding als keuzevak in het voortgezet onderwijs en - in het verlengde daarvan - de productie van een reeks van op de onderwijspraktijk gerichte publicaties.
.

Tussen de bedrijven door wist Harry Stegeman tijd en energie te vinden voor het schrijven van een dissertatie. Hij promoveerde in 2000 op Belang van bewegingsonderwijs. Over legitimatie en algemene doelstellingen van het schoolvak lichamelijke opvoeding. In zijn dissertatie formuleerde hij de algemene doelstelling van het bewegingsonderwijs als volgt: 'Het bewegingsonderwijs is erop gericht de leerlingen bekwaam te maken voor zelfstandige, verantwoorde, perspectiefrijke en blijvende deelname aan de bewegingscultuur'

Het bewegingsonderwijs is erop gericht de leerlingen bekwaam te maken voor zelfstandige, verantwoorde, perspectiefrijke en blijvende deelname aan de bewegingscultuur

Hij stelt dat het er in het bewegingsonderwijs uiteindelijk om gaat dat jongeren blijvend betrokken raken bij sport en bewegen. Dat kan alleen als er op school voor iedereen perspectief is: iedereen moet zich 'kwijt' kunnen, iedereen moet succeservaringen op kunnen doen, iedereen moet met plezier kunnen deelnemen. Die deelname moet wel verantwoord zijn: er moet 'gezond' en met inachtneming van aanvaarde waarden en normen worden geparticipeerd. De leerlingen moeten in hoge mate zelfstandig aan de slag kunnen, wat vraagt om een 'meervoudige deelnamebekwaamheid': ze moeten over bewegingsvaardigheden beschikken, het bewegen kunnen regelen, met elkaar kunnen bewegen en inzicht in bewegingssituaties hebben.
. Deze doelformulering kreeg een breed draagvlak in de vakwereld en werd en wordt vaak geciteerd

geciteerd

De KVLO refereerde eraan in haar Beroepsprofiel leraar lichamelijke opvoeding (2004; 2010). De 'Werkgroep Toekomstvisie LO' van de SLO, de KVLO en de gezamenlijke ALO's constateerde dat de vakwereld anno 2011 het als haar voornaamste taak ziet 'kinderen vanuit een pedagogische invalshoek beter bekwaam te maken voor blijvende, perspectiefrijke, zelfstandige en verantwoorde deelname aan de bewegingscultuur' (Brouwer et al., 2011: p. 24) en voorzag dat ook in 2028 'leerlingen beter leren deelnemen aan bewegingssituaties' nog altijd de kern van het vakgebied zal zijn (ibid: p. 42).
.

Onderzoeker, lector en publicist
Harry Stegeman ging in 2002 als senior onderzoeker aan de slag bij het net opgerichte Mulier Instituut in – toen nog – 's-Hertogenbosch. Hij deed daar onder meer onderzoek naar de effecten van sport en bewegen op school en was verantwoordelijk voor het door het ministerie van VWS mogelijk gemaakte onderzoeksproject Kwaliteit van Lichamelijke Opvoeding, dat hij in samenwerking met vertegenwoordigers van vijf ALO's en de SLO uitvoerde (Stegeman, 2007).

In 2003 werd hij benoemd tot lector 'Bewegen en gedragsbeinvloeding' aan de Hogeschool Windesheim te Zwolle. Het lectoraat had als aandachtgebieden 'bewegen in de vrije tijd' en 'bewegen in het onderwijs' en deed onder meer onderzoek naar de constructie van leertaken in bewegingssituaties, samenwerking tussen het bewegingsonderwijs en andere sportaanbieders, de kwaliteit van het keuze-examenvak lichamelijke opvoeding, de effecten van sport vanuit opvoedkundig perspectief, sport- en bewegingsstimulering en gedragsproblemen in het bewegingsonderwijs.

Stegeman sloot zijn lectoraat 'Bewegen en gedragsbeïnvloeding' aan de Hogeschool Windesheim en zijn werk voor het Mulier Instituut in 2008 af met de afscheidsrede Bewegingsonderwijs op waarde geschat (Stegeman, 2008). Bij die gelegenheid waren vrienden, vakgenoten en wetenschappers gevraagd om hem op waarde te schatten voor het leergebied. Zij typeerden hem onder meer als 'innemend pleitbezorger voor het belang en de noodzaak van goed bewegingsonderwijs' en als 'schrijver eerste klas' (Bax & Van Mossel, 2008).

Stegeman vervulde tal van bestuurs- en adviesfuncties

Besturen, commissies en redacties (een selectie)

Harry Stegeman was op de Interfaculteit Lichamelijke Opvoeding lid van het dagelijks bestuur van de vakgroep bewegingsagogiek en voorzitter van de facultaire onderwijscommissie. Hij was in die periode bovendien lid van de Commissie Modernisering Leerplan Lichamelijke Opvoeding (CML LO) - later Adviescommissie voor de Leerplanontwikkeling Lichamelijke Opvoeding (ACLO LO) - en lid en voorzitter van meerdere subcommissies. Ook maakte hij enige tijd deel uit van de redactie van het Tijdschrift van de Werkgroep Bewegingsonderwijs. In 1983 trad hij toe tot de redactie van Lichamelijke Opvoeding; hij bleef daar tot 2008, vanaf 1996 als redactievoorzitter. In zijn KVLO-periode had Harry Stegeman verder zitting in meerdere OCenW-vakontwikkelgroepen, commissies van het landelijke project Jeugd in Beweging, de Internationale Arbeitskreis für Zeitgemässe Leibeserziehung (IAZL), het bestuur van de Stichting voor de Wetenschap van Lichamelijke Opvoeding en Sport, de Programmacommissie van de Thomas Oriëntatiedag, de redactiecommissie van de publicatiereeks ‘Basisvorming in de lichamelijke opvoeding’ (APS) en de jury van de verkiezing van de Sportiefste School van Nederland. Hij maakte naderhand deel uit van diverse visitatiecommissies in het hoger onderwijs (waaronder de eerste visitatiecommissie Opleiding tot eerstegraads leraar lichamelijke opvoeding), was voorzitter van de Veldadviescommissie van de Calo Zwolle en lid van de beoordelingscommissie van de NKS Boymans Prijs. Stegeman was van 2010-2016 medeverantwoordelijk voor de ontwikkeling en uitbouw van de digitale canon van de lichamelijke opvoeding (www.canonlo.nl). In 2016 werd hij voorzitter van het curatorium van de door prof. dr. Kristine de Martelaer bezette bijzondere leerstoel 'Pedagogiek en onderwijskunde van de lichamelijke opvoeding' aan de Universiteit Utrecht.
. Zijn lijst van publicaties en presentaties is indrukwekkend. Ook na zijn pensionering liet Stegeman van zich horen. Hij was mede-ontwikkelaar, samensteller en redacteur van de canon van de lichamelijke opvoeding en bleef publiceren, onder meer op Sport Knowhow XL. Hij manifesteerde zich overigens niet alleen binnen de wereld van sport en bewegen:  in 2017 verscheen van zijn hand Langs de Nederrijn, een prachtige portret van het gevarieerde rivierengebied tussen Wageningen en Wijk bij Duurstede, Stegemans woonplaats. De KVLO benoemde hem bij zijn afscheid in 2008 tot erelid en in 2016 werd hij benoemd tot Ridder in de orde van Oranje Nassau.

Literatuurverwijzingen

  • Bax, H. en Mossel, G. van (2008). Bewegingsonderwijs op waarde geschat. Liber amicorum voor Harry Stegeman. Zeist: Jan Luiting Fonds, p. 8.
  • Bax, H. (2008). Harry Stegeman, meer dan veertig jaar pionier. Lichamelijke Opvoeding, 96e, nr. 14, p. 12-14.
  • KVLO (2004, 2010). Beroepsprofiel leraar lichamelijke opvoeding. Zeist: KVLO.
  • Brouwer, B., Aldershof, A., Bax, H., Berkel, M. van, Dokkum, G. van, Mulder, M.J. en Nienhuis, J. (2011). Human movement and sports in 2008. Een blik in de toekomst van lichamelijke opvoeding/bewegingsonderwijs en sport op school. Enschede: SLO, p. 24.
  • Stegeman, H. (red.) (2007). Naar beter bewegingsonderwijs. Over de kwaliteit van sport en bewegen op school. Den Bosch/Nieuwegein: W.J.H. Mulier Instituut/Arko Sports Media.
  • Stegeman, H. (2008). Bewegingsonderwijs op waarde geschat. Zwolle: Hogeschool Windesheim.


Auteur: Hilde Bax