Canonlo

1996

1998

2000

LO keuze-examenvak in het voortgezet onderwijs

Overzicht verdiepingsteksten

Mogelijkheden tot verdieping in het voortgezet onderwijs

De voorbereiding en start van LO2 in havo en vwo
De voorbereiding van LO als keuze-examenvak startte al in 1988 met de instelling van de KVLO-commissie 'Eindexamenvak lichamelijke opvoeding op het havo/vwo' onder voorzitterschap van Jan Bovend'eerdt. In de nota Lichamelijke opvoeding als eindexamenvak, verantwoording en inhoud schetsten Oene Loopstra en Roel Westerhof al in 1988 de inhoudelijke contouren

contouren

Het moest een keuzevak worden voor leerlingen die daar belangstelling voor hadden, niet speciaal voor topsporters. Theorie moest geïntegreerd met praktijk en gekoppeld aan de eigen bewegingservaring van leerlingen worden aangeboden en centrale schriftelijke toetsing stootte op grote bezwaren. Alle leerlingen bleven wel het verplichte vak lichamelijke opvoeding houden.
van zo'n mogelijk eindexamenvak.
In 1994 adviseerde de Stuurgroep Profiel Tweede Fase Voortgezet Onderwijs onder leiding van Nel Ginjaar-Maas om een keuze-examenvak lichamelijke opvoeding mogelijk te maken. Zij deed dat mede op basis van een Raamplan LO in de Tweede Fase van het Voortgezet Onderwijs dat de KVLO in 1994 had aangeboden.
Na een aantal jaren van telkens kerende kansen kon een vakontwikkelgroep

vakontwikkelgroep

De KVLO had inmiddels al een ontwerp examenprogramma gemaakt 'LO als examenvak in havo en vwo'. De toenmalige staatssecretaris van OCW, Tineke Netelenbos, zette echter de rem op een keuze-examenvak lichamelijke opvoeding. Zij twijfelde ineens aan de doorstroomrelevantie. Een vakontwikkelgroep bewegingsonderwijs VO2 werd ingericht onder leiding van Baukje Zandstra. In 1995 kwam deze commissie met een bijgestelde versie van 'Conceptvoorstellen voor een eindexamenvak bewegingsonderwijs havo/vwo'. In 1996 kwam er, onder invloed van de Tweede Kamer, toch groen licht voor een keuze-examenvak in het vrije deel van de doorstroomprofielen havo/vwo. De vakontwikkelgroep startte in november 1996 met het ontwikkelen van de definitieve eindtermen. In opdracht van de vakontwikkelgroep werd in 1996 nog een onderzoek onder vervolgopleidingen gedaan om hun wensen met betrekking tot de invulling van een keuze-examenvak in kaart te brengen en daarmee de doorstroomrelevantie van LO2 te vergroten. Scholen konden vanaf toen hun belangstelling kenbaar maken om LO2 aan te bieden. Op een eerste hearing in de Jaarbeurs in Utrecht over wat toen het deelvak LO2 heette, waren 90 van de 120 scholen vertegenwoordigd die belangstelling hadden getoond voor LO2. De vakontwikkelgroep presenteerde haar advies-examenprogramma in 1997.
in 1997 haar advies examenprogramma aanbieden aan de minister. Het omvatte 55 concrete eindtermen voor het vwo en 54 voor de havo en voorschriften voor de inrichting van het schoolexamen. Daarmee konden de eerste experimenten met een groep van zes pilotscholen

pilotscholen

De pilots werden begeleid door KVLO, APS, SLO en de ALO's. Vanaf 1 augustus 1999 mochten havoscholen LO2 aanbieden. Maar lang niet op elke school kreeg de vaksectie LO de gelegenheid om LO2 te gaan ontwikkelen. De concurrentie binnen scholen om een plek in het vrije deel van de doorstroomprofielen was soms hevig. Het examenprogramma voor vwo werd op advies van de Onderwijsraad pas een jaar later goedgekeurd. Het onderscheid tussen het havo- en het eerste vwo-programma (zowel naar inhoud als naar niveau) vond de raad niet scherp genoeg.

Geen school wist uiteraard hoe het examenprogramma moest worden omgezet in een vakwerkplan, in lessen en in toetsing en beoordeling. Daarom werd de eerste pilot intensief begeleid en werd er na het eerste jaar een aantal nieuwe docentennetwerken gestart. Er was een netwerk van scholen uit Noord- en Oost-Nederland rond de ALO Groningen, er was een groep rond de Calo in Zwolle en één in het westen van het land, begeleid door het APS. In die netwerken vonden docenten samen LO2 uit. Overigens namen niet alle scholen deel aan deze netwerken.
in 1998 starten.
De studielast was 240 uur voor havo en 280 uur voor vwo. In tegenstelling tot LO1 werd hierbij wel een duidelijk onderscheid gemaakt tussen contacttijd en zelfstudietijd.
De KVLO maakte een voorlichtingsbrochure voor leerlingen en hun ouders Eindexamen gym, een sportieve keuze en de eerste methoden voor LO2

eerste methoden voor LO2

  • Time out! Bewegen en samenleving voor LO2, Meppel: Edu’Actief;
  • Bewegen, sport en maatschappij, Eindhoven: Albert Swickler BV.
verschenen. Zo werd een paar jaar gestaag doorontwikkeld aan LO2.
Er kwamen vervolgnetwerken

vervolgnetwerken

Zo werd een paar jaar gestaag doorontwikkeld aan LO2. De SLO bracht een handreiking uit voor het schoolexamen LO2 en elk jaar was er een speciale LO2 studiedag, georganiseerd door de KVLO en SLO waar docenten elkaar ontmoetten en inspireerden.
begeleid door SLO. Zo werd een paar jaar gestaag doorontwikkeld aan LO2. LO2 werd een echte nieuwe discipline binnen de lichamelijke opvoeding. De ontwikkeling van LO2 werd gemonitord in de vakdossiers lichamelijke opvoeding die door de toenmalige Stichting voor Leerplanontwikkeling (SLO) werden uitgebracht.

Bewegen, Sport en Maatschappij (BSM)
Rond 2007 kwamen er veel nieuwe scholen bij die LO2 wilden gaan aanbieden. In 2007 werd de gehele tweede fase herzien op basis van ervaringen en klachten uit de eerste jaren. De naam veranderde in BSM, een verhoging van de studielast (naar 320 uur voor havo en 440 uur voor vwo) en een globalisering van de eindtermen

eindtermen

www.examenblad.nl, voor informatie (downloads van de laatste versies van alle examenprogramma’s).
(naar 16 stuks voor havo en 19 voor vwo).
Vijf regionale netwerken gevormd, begeleid door inmiddels ervaren LO2-docenten van het eerste uur. Na een periode van ontwikkelen vanuit het principe 'laat duizend bloemen bloeien' verschoof de aandacht naar meer eenheid in de kwaliteit van BSM, onder andere met de ontwikkeling van toetsvoorbeelden

toetsvoorbeelden

Samen met ervaren docenten werd bij SLO een serie toetsvoorbeelden BSM ontwikkeld die als ijkpunten voor de kwaliteit van het programma BSM konden dienen en tevens werd een procedure kwaliteitsborging schoolexamens voor BSM ontwikkeld. Zie: www.bsm.nl.
. BSM is inmiddels groot geworden. Veel scholen bieden het aan en bij de leerlingen is het een populair vak. Rond de twintig procent van de leerlingen kiest het als het aangeboden wordt.

LO2 in VMBO
Nadat LO2 in havo en vwo het spits had afgebeten, werd in 2003 het vizier gericht op een LO2-variant voor het vmbo. Voor de beroepsgerichte leerwegen in het vmbo werd inmiddels gewerkt aan een beroepsgericht programma Sport, Dienstverlening en Veiligheid (SDV) . Maar voor de gemengde en theoretische leerweg bestond nog niets, terwijl zeker voor deze groep leerlingen ook een grote behoefte was aan een vak dat doorstroommogelijkheden bevorderde naar een beroep of een rol als vrijwilliger in de sport of dat geïnteresseerde leerlingen een kans op verdieping bood. SLO en KVLO namen samen het initiatief tot het instellen van een vakontwikkelgroep

vakontwikkelgroep

De vakontwikkelgroep bestond uit Henk Breukelman, Maarten Massink, Chris Mooij (projectleider en eindredacteur), Bruno Oldeboom, Jacoline van Riet, Alien Zonnenberg. Voorafgaand aan het ontwikkelen van de eindtermen werd een inventariserend onderzoek naar de instroomwensen gedaan bij alle ROC’s met een opleiding sport en bewegen. Een landelijke veldaviescommissie adviseerde over de eindtermen.
die in het najaar van 2003 een concept eindexamenprogramma voortbracht dat werd aangeboden aan de minister van OCW. Die reageerde enthousiast en gaf toestemming om met een groep pilotscholen proef te draaien. In 2004 startten twintig pilotscholen, een jaar later gevolgd door een tweede groep. De ervaringen werden uitgewisseld tijdens netwerkbijeenkomsten

netwerkbijeenkomsten

De netwerkbijeenkomsten werden georganiseerd en begeleid door SLO en KVLO. Verder werd een informatiefolder samengesteld voor ouders en leerlingen, die jaarlijks veel aftrek vond (zie www.kvlo.nl). Er verschenen artikelen en een handreiking bij SLO (zie literatuurverwijzingen) en informatiebijeenkomsten en workshops werden gegeven om scholen enthousiast te maken voor LO2 in het vmbo. De eerste landelijke studiedag vond plaats in 2009 in Ede. Tijdens een op die dag gepresenteerd onderzoek van SLO bleek dat scholen enthousiast zijn over het programma. De kwaliteitsborging, met name op het punt van toetsing, behoefde nog wel aandacht. In 2011 volgde een tweede studiedag in Veenendaal. In het schooljaar 2011/2012 draaiden vier regionale netwerken van 41 scholen, die worden begeleid door Dennis Witsiers, Maarten Massink, Dic Houthoff en Eric Swinkels (tevens SLO-projectleider).
. In 2007 werd LO2 vmbo als officieel examenprogramma in de wet opgenomen en hoeven scholen die willen starten geen toestemming meer te vragen aan OCW. In 2011 hebben 130 vmbo-scholen LO2 ingevoerd en functioneren vier regionale netwerken van 41 scholen, die onder begeleiding van SLO en KVLO ervaringen uitwisselen en zich onder andere bezig houden met toetsontwikkeling.
LO als keuze-examenvak voor vmbo havo en vwo
Nadat in de jaren zeventig van de vorige eeuw al eens kort geëxperimenteerd was met een examen lichamelijke opvoeding in het lager beroepsonderwijs (lbo

lbo

In 1975 trad een nieuw examenbesluit lbo in werking dat leerlingen in het leao, lhno en lto de mogelijkheid bood om examen te doen in 'lichamelijke oefening'. De vakwereld was overwegend tegen de wijze waarop zo'n examen ingericht was – in 1978 welsprekend verwoord door Jan Tamboer in Noordwijkerhout – en deze ontwikkeling zette toen niet door.
), gebeurde het in 1998 echt van: leerlingen van de havo konden LO2 voor het eerst kiezen als keuze-examenvak in het vrije deel van hun examenprofiel. Met de invoering van de Tweede Fase

Tweede Fase

Lichamelijke opvoeding was daarin geen uitzondering. Inhoudelijk waren er allerlei argumenten voor een keuzevak LO2. Bijvoorbeeld de doorstroomrelevantie naar vervolgopleidingen waarin het beïnvloeden van het bewegen van mensen een rol speelde en naar vervolgopleidingen waarin leiding geven een belangrijk aspect is. Leerlingen die affiniteit hebben met bewegen en sport een kans te geven zich daar in te verdiepen. Leerlingen een extra voorbereiding geven op het vervullen van vrijwilligerswerk. Bovendien zou er van zo'n nieuw vakonderdeel een goede impuls uit kunnen gaan naar vakontwikkeling.
van havo en vwo in 1998 kwam ruimte voor allerlei vakken om keuzevak te worden in het vrije deel van de examenprofielen. In 2007 volgde het keuze-examenvak LO2 voor het vmbo. Docenten met een drive om iets aan vakontwikkeling te doen, hebben zich inmiddels in groten getale op het keuze-examenvak gestort. Het is een succesvolle ontwikkeling binnen het vakgebied.

Suggesties voor doorstuderen

  • www.examenblad.nl voor de examenprogramma's en eindtermen voor vmbo, havo en vwo.
  • www.slo.nl en www.kvlo.nl voor informatie over BSM in havo en vwo en LO2 vmbo.
  • www.bsm.slo.nl voor informatie over publicaties (downloads), netwerkbijeenkomsten en studiedagen.
  • www.platform-sdv.nl voor informatie over sport, dienstverlening en veiligheid voor vmbo.
  • Swinkels, E. (2010). BSM toetsvoorbeelden. Enschede: SLO, 149 p.
  • Swinkels, E. (2008). Reader BSM (bewegen, sport en maatschappij). Enschede: SLO, 144 p.

Literatuurverwijzingen

  • Brouwer, B. en Swinkels, E. (2006). Vakdossiers Tweede fase, lichamelijke opvoeding 2. Enschede: SLO, 54 p.
  • KVLO ( z.j.). Eindexamen LO2, een sportieve keuze. Zeist: KVLO. 4 pag.( brochure).
  • Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, (2009). Eindtermen lichamelijke opvoeding 2 in vmbo.
  • Mooij, C., Oosterlee, J. en Stegeman, H. (2000). Voorlichtingsbrochure Deelvak Lichamelijke opvoeding 2 voor havo/vwo. Enschede: SLO, 77p.
  • Mooij, C. (2006). Invoering LO2 vmbo toegestaan. Lichamelijke Opvoeding, jrg. 94, nr. 11, pag.10.
  • Mooij, C. (2009). LO2-programma in het vmbo beknopter geformuleerd. Lichamelijke Opvoeding, jrg. 97, nr. 10, p.34.
  • Mooij, C. (2009). Vijf jaar LO2 vmbo. Lichamelijke Opvoeding, jrg. 97, nr. 14, p. 39.
  • Mooij, C. en Hendriks, J. (2009). Handreiking Schoolexamens LO2 vmbo Gl en TL, Enschede: SLO, 42 pag.


Auteur: Berend Brouwer en Chris Mooij