Canonlo

1986

1993

1996

Kerndoelen voor lichamelijke opvoeding in het basisonderwijs en de basisvorming

Overzicht verdiepingsteksten

Voorschriften vanuit de overheid voor het lesprogramma

In 1993 krijgt het vakgebied lichamelijke opvoeding te maken met een nieuw fenomeen. Voor het eerst zijn er formele voorschriften vanuit de overheid voor het lesprogramma. Daarvoor kon de leraar in feite zelf zijn programma bepalen. Eerder waren er al wel initiatieven vanuit de vakwereld, bijvoorbeeld het Basisleerplan voor lichamelijke oefening voor het algemeen vormend onderwijs in 1959.

Funderend onderwijs
Het opstellen van de overheidsvoorschriften start in 1988 met de instelling van een ontwikkelgroep 'Eindtermen lichamelijke oefening'. Deze krijgt tot taak een voorstel te doen voor 'eindtermen op één niveau voor het vak lichamelijke oefening voor de zogenaamde basisvorming voortgezet onderwijs eerste fase. Voor het basisonderwijs krijgt de toenmalige Stichting voor Leerplanontwikkeling (SLO) de opdracht . De eindtermenadviezen, die na inhoudelijke discussies met het werkveld en opleidingen tot stand komen, mikken op brede programma's met naast traditionele onderdelen als turnen en spel ook nieuwe onderdelen als 'zelfverdediging' in het voortgezet onderwijs en 'thema- en aan seizoenen gebonden bewegingsactiviteiten' in het basisonderwijs. Verder is nieuw dat er concrete eindtermen zijn geformuleerd die gaan over het 'leren regelen' (inrichten, analyseren, hulpverlenen en spelleiding).
De vakwereld verwacht dat de eindtermen een stevige impuls zullen kunnen geven aan de kwaliteit van en controle op het onderwijs. De teleurstelling is dan ook groot als blijkt dat het parlement in meerderheid de eindtermenadviezen voor alle vakken veel te voorschrijvend vind en in strijd met de 'vrijheid van onderwijs', van oudsher een gevoelig discussiepunt in de Nederlandse onderwijspolitiek.
Het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen stelt vervolgens in februari 1990 een Commisie 'Herziening Eindtermen'

Commisie ‘Herziening Eindtermen’

De commissie, die bestond uit algemene onderwijskundigen en niet uit vakdidactici, bracht in juli 1990 een advies uit over ‘kerndoelen voor basisvorming in basisonderwijs en voortgezet onderwijs’. De commissie bestond uit M. den Ouden-Dekkers (vz.), E. Schüssler (secr.), H. van Aalst, J. van Bruggen, H. Jacobs en J. Kok. Deze commissie bracht het aantal eindtermen rigoreus terug tot 13 ‘kerndoelen’ voor de vakdomeinen turnen, spelen, bewegen op muziek, atletiek, zwemmen en zelfverdediging. Voor het basisonderwijs werden elf kerndoelen voor het domein gymnastiek geformuleerd, zes voor het domein spel en één voor bewegen op muziek. Zwemmen verdwijnt uit de kerndoelen voor het basisonderwijs.
in, die de ingediende eindtermenadviezen qua omvang en specificatieniveau terug moet brengen. Op basis van dit advies worden in 1993 voor een eerste periode van vijf jaar de kerndoelen, als 'richtingaanwijzers' voor basis- en voortgezet onderwijs, vastgesteld.
Vervolgens worden telkens voor vijf jaar de kerndoelen opnieuw vastgesteld. Voor de periode van 1998-2003

Kerndoelen 1998-2003

Er worden per vak algemene kerndoelen geformuleerd gericht op de basisvorming als algemene onderwijsvernieuwing. Het gaat daarbij om:
  • het stimuleren van een brede persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke vorming;
  • het centraal stellen van een actieve, zelfstandige leerling;
  • recht doen aan verschillen tussen leerlingen en benutten van verschillen.
De vakspecifieke kerndoelen van elk vak worden voorafgegaan door een preambule met algemene doelstellingen die onder andere gericht zijn op: leren uitvoeren, leren leren, leren communiceren en leren reflecteren. In de vakspecifieke kerndoelen worden voor ons vak de kerndoelen voor het leren regelen per vakdomein omschreven.
worden de kerndoelen voor de onderbouw voortgezet onderwijs voor alle vakken meer gericht op de basisvorming. De derde versie van de kerndoelen (2004-2009) en de huidige kerndoelen worden bij elke herziening nog verder geglobaliseerd.
Voor het basisonderwijs resteren momenteel nog slechts twee zeer algemeen geformuleerde kerndoelen. De vakwereld, aangevoerd door de KVLO, is van mening dat met deze kerndoelen de kwaliteit van ons vak nog nauwelijks te borgen is. Reden voor de ontwikkeling van zogenaamde basisdocumenten, voor het basisonderwijs en voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs, waarin de kerndoelen worden uitgewerkt in leerlijnen en tussendoelen, die als referentiekader voor het niveau van het vak en programmaontwikkeling kunnen dienen.

Bovenbouw voortgezet onderwijs
Een ontwikkeling die in 1995 volgt is het formuleren van eindtermen voor de bovenbouw van vwo, havo en vmbo

Eindtermen voor de bovenbouw van vwo, havo en vmbo

In de bovenbouw van het voortgezet onderwijs moest vanaf dat moment worden afgesloten met een schoolexamen op basis van een PTA. Voor docenten en leerlingen een goed houvast om een einde te maken aan een te grote vrijblijvendheid. Bovendien zijn nieuwe onderdelen ingebracht als sportoriëntatie en -keuze, aandacht voor actuele bewegingscultuur en keuzemogelijkheden voor leerlingen. In november 1997 werden de eindtermen voor LO1 voor havo en vwo goedgekeurd en vastgesteld en het vmbo volgde niet veel later. Die eindtermen zijn in een volgende versie verder geglobaliseerd, maar de inhoud van het programma werd daarmee niet aangetast. De volledige programma’s van vmbo, havo en vwo zijn te vinden op www.examenblad.nl.
. In het kader van de algemene vernieuwingen van de examenprogramma's, die in die tijd worden ingezet voor het vmbo en de tweede fase van havo en vwo, worden ook voor het vak LO eindtermen ontwikkeld. Daarmee verwerft het vak een steviger positie, omdat de status als examenvak voor alle leerlingen wordt vastgesteld, evenals een programmavoorschrift via eindtermen. Verder zet het vak LO een echte stap vooruit met de goedkeuring van de eindtermen van de keuze-examenprogramma's LO2 voor vmbo en havo/vwo (nu BSM).

Middelbaar beroepsonderwijs
Met de herziening van de WEB in 1995 verdwijnen de eindtermen voor LO uit de kwalificatiedossiers van alle mbo-opleidingen. Men vindt (ook in het kader van bezuinigingen) dat lichamelijke opvoeding niet relevant genoeg is voor de beroepsopleidingen. Alleen voor díe opleidingen waar bewegen en sport onderdeel uitmaakt van de beroepsopleiding worden specifieke eindtermen voor LO gehandhaafd.

Literatuurverwijzingen

  • Brinke, G. ten, Brouwer, B., Houthoff, D., Massink, M., Mooij, C., Mossel, G. van, Swinkels, E. en Zonnenberg, A. (2007). Concretisering van de kerndoelen bewegen en sport. Enschede: SLO, 27 p.
  • Brouwer, B. (red.); Brinke, G. ten, Houthoff, D., Massink, M., Mooij, C., Mossel, G. van, Swinkels, E., Stegeman, H. en Zonnenberg, A. (2007). Basisdocument bewegingsonderwijs voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Zeist: Jan Luiting Fonds, 238 p.
  • Faber, K., Mooij, C. en Oosterlee, J. (1998). Voorlichtingsbrochure havo/vwo Lichamelijke opvoeding. Enschede: SLO, 46 p.
  • Faber, K., Driel, G. van, Leyten, C., Mooij, C., Oosterlee, J. en Stegeman, H. (1992). Op weg naar basisvorming Lichamelijke Opvoeding. Enschede: SLO, 60 p.
  • Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen (1989). Advies over de voorlopige eindtermen basisvorming in het voortgezet onderwijs. Den Haag: DOP, 57 p.
  • Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen (1989). Advies over de voorlopige eindtermen basisonderwijs. Den Haag: DOP, 24 p.
  • Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen (1998). Lichamelijke opvoeding 1. Examenprogramma's profielen vwo/havo. Den Haag: Cfi, 8 p.
  • Mooij, C. (1989). De speelruimte binnen eindtermen lichamelijke opvoeding. Lichamelijke Opvoeding, jrg. 77, nr. 9, p. 419-424.
  • Mooij, C. ( 1989). Eindtermen lichamelijke oefening basisonderwijs. Lichamelijke Opvoeding, jrg. 77, nr. 3, p. 111-112.
  • Mooij, C. (1993). Zintuiglijke en lichamelijke oefening. Handreiking bij de kerndoelen basisonderwijs. Enschede: SLO, 28 p.
  • Mooij, C., Oosterlee, J. en Stegeman, H. (2000). Voorlichtingsbrochure Deelvak Lichamelijke opvoeding 2 voor havo/vwo. Enschede: SLO, 77 p.
  • Mooij,C., Berkel, M. van, Consten, A., Danes, H., Geleijnse, J., Greft, M. van, Hazelebach, C., Koekoek, J., Pieters, L. en Tjalsma,W. (1994/2011). Basisdocument bewegingsonderwijs voor het basisonderwijs. Zeist: Jan Luiting Fonds, 432 p.
  • Procesmanagement Voortgezet Onderwijs (1997). Kerndoelen basisvorming. Besluit kerndoelen en adviesuren tabel basisvorming 1998-2003. Den Haag: PMVO, 122 p.
  • Stegeman, H. (1992). Kerndoelen basisvorming LO nog steeds te globaal. Lichamelijke Opvoeding, jrg. 1992, nr. 10, p. 439.

Externe links

  • www.examenblad.nl: voor de examenprogramma's en eindtermen voor vmbo, havo en vwo.
  • www.slo.nl en www.kvlo.nl: voor de kerndoelen basisonderwijs en de onderbouw voortgezet onderwijs.
  • http://www.tule.slo.nl/: voor tussendoelen en leerlijnen in het basisonderwijs; een uitwerking van de kerndoelen in inhouden en activiteiten.


Auteur: Berend Brouwer en Chris Mooij